गुल्या मामा...
माझं लहानपण येवतीला गेला...माझ्या जडणघडणीत या गावाचं खुप मोठं योगदान आहे..हे गाव म्हणजे चालतं बोलतं विद्यापीठ जणू...माझ्या आगामी पुस्तकात आठवणींमध्ये अजरामर असलेल्या अनेक जिवाभावाच्या माणसांबद्दल वाचायला मिळेल...असाच एक व्यक्ती..
माझा गुल्या मामा..
जगण्याच्या संघर्षात अनेक माणसं मातीआड गेली...काहींची भेट झाली तर काही न सांगताच अनंताच्या प्रवासाला निघून गेली...
माझा फोन वाजला ...आई पलीकडून बोलत होती....म्हणाली ,"सागर..अरे भिकू मामा वारला...! काय करू मला काय सुचेना झालंय तू असशील तसा ये...आता जाणं शक्य नाही...अंत्यसंस्कार झालेत ...."
मला फोनवर काय बोलावं क्षणभर सुचेना..
घड्याळाचे काटे उलटे फिरायला लागले..
माझ्या डोळ्यासमोर उसाच्या फडात फडकरी म्हणून राब राबणारा माझा मामा डोळ्यासमोर दिसु लागला...
यल्लपा माझा चुलत आजा...माझ्या आईचा चुलता...आम्ही सगळे बापू म्हणत असू त्याला..त्याला तीन पोरं भिका,पका आणि सखा...मंजा बाई त्याची बायको...माझी पणजी धोंडाबाई बाळ जोगती...म्हाळुंगे गावच्या लहू कांबळे यांच्यासोबत रीतसर लग्न केले होते तिने...स्वतः देवदासी असून सुद्धा कित्येक मुला मुलींना देवदासी म्हणून सोडण्यापासून परावृत्त केले...
कुणी तिच्याकडे देवदासी म्हणून पोराबाळांना सोडायचं म्हणून घेऊन आलं आणि गुरू करून घ्या म्हटलं की ती चवताळायची... म्हणायची ,"भोसड्यानु आमी वाटला लागलूय ते कमी हाय का.! तवा ह्यासनी घिऊन अलायसा ते..!"
पुढच्याची बिशाद नसायची तिच्यापुढे बोलायची...
आम्ही तिला देवाची आई म्हणत असू... तिचा बापूचा आणि गुल्या मामाचा चेहरा एकसारखा होता...मंजू आईला लेकरू होत न्हवतं म्हणून तिनं देवाला नवस बोलला होता की, भीक मागून बाळाचं नाक टोचन म्हणून....तिला पहिला मुलगा झाला म्हणून आई आणि बापूनं नाव ठेवलं भिका...
स्वभाव मुळातच लाजरा बुजरा...साधा भोळा..
जणू सांबच...!
कुणाला दुखवायच नाही...कुणाला लाही बोलायचं नाही..
शांतपणे सर्वकाही सहन करत जगायचं...! असा त्याचा स्वभाव ...
शिक्षण जेमतेच... सख्ख्या -चुलत भावंडांमध्ये मोठा असल्याने
भिकू दादा म्हणून परिचित असायचा....
माझ्या आईवर लय जीव त्याचा...आई येवतीला आली की
"आकने कवा आलीस..! " अशी प्रेमळ साद कानावर पडायची...
माझे वडील मुंबईला कामाला असल्याने काही काळ आईचं येवतीत राहणं व्हायचं...मी सर्वांच्या लाडाचा असलो तरी त्याचा विशेष जीव माझ्यावर... उसाच्या फडात ऊसतोड कामगार कोल्हापुरी भाषेत 'फडकरी' राब राब राबला...
मूल नसल्याने माझ्यावर खूप जीव होता त्याचा...फडातून घरी येताना चांगला दणकट आणि गोड ऊस आवर्जून घेऊन यायचा...
दाराजवळून 'गुल्या' म्हणून प्रेमानं हाक मारली की मी कसा असेल तसा त्याच्याकडे धावत जायचो...त्याच्या तोंडाला जर दारूचा वास आला की ..त्याची केसं धरून वडायचो...
"आलास... परत पिऊन आलास...!पिणार का परत...! "
माझ्या मामानं परत दारू पिऊ नये म्हणून माझा जीवापाड आटापिटा चालायचा...
मला लहानपणी खांद्यावर घेऊन नवरात्रात गावभर फिरवायचा...
कालांतराने तो आणि मामी दोघे गोकुळ शिरगाव ला राहायला गेले...मामाला तिथे एक कंपनीत कायमस्वरूपी काम लागलं.तिथे त्याच्या हाताच्या अंगठ्याला इजा झाली होती...
कालांतराने आमचा संपर्क तुटला...
अगदी तुटक तुटक संपर्क व्हायचा.
मामा अगदी मोजकच बोलायचा...
का माहिती नाही.
चार वर्षांपूर्वी त्याला पॅरालिसिस चा झटका आल्याचं कळलं..
उपचार केले गेले..काठीला धरून चालायचा..
मी पहिल्यांदा त्याला पाहिलं तेंव्हा खुप वाईट वाटलं...
त्याला खूप समजावून सांगितलं ....मामा हिंडत फिरत जा...
त्याने ऐकलं ही...
उपचाराला आणि पोटाला होती न्हवती ती सगळी कमाई संपली...
कोरोनाच्या काळात खूप हाल झाले...मलाही तिकडे जाता आलं नाही...
शेवटी सगळा पसारा उचलून ते दोघं गावाला आले.
सव्वा दोन महिन्यांपूर्वी मी,बायको आणि आई गावाला जाऊन त्याला बघून आलो..मधल्या काळात जशी जमेल तशी पैशांची मदत केली...
साडे पाच फुटांचा देह ..आता आकसून अंथरुणात केविलवाणा पडलेला पाहून काळजात खूप कालवाकालव झाली...खूप रडला माझ्यापाशी...त्याची अवस्था पाहून मी माझ्या भावना खूप दाबून टाकल्या...आवंढा गळ्यातच गिळून टाकला..हतबल असलेला मी...माझ्या हतबलतेला मनातल्या मनात शिव्या दिल्या... सख्खे सुद्धा अशावेळी परके होताना पाहिले मी...
क्षणाक्षणाला मृत्यूकडे जाताना पाहिलं मी त्याला...
आणि त्याच्या मरणाची वाट पाहणाऱ्या नतद्रष्ट नजराही..
त्याच्या तोंडात माझं आणि आईचं नाव शेवटपर्यंत होतं...
तो मरून 'सर्गी सोन्याचा' झाला...की जगायची इच्छा असूनही
त्याला जगता आलं नाही याची खंत मनाला आयुष्यभर खात राहील...काल आईनं तो गेल्याचं सांगितलं....भरल्या डोळ्यांच्या धूसर पडद्याआड खाकी शर्ट घातलेला...तोंडावर हसू असलेला ...हातात उसतोडणीचा विळा घेऊन निघण्याच्या तयारीत असलेला त्याचा चेहरा दिसत होता...
©प्रा.सागर कांबळे
